Бид саяхан хөрөнгө оруулалтын раунд хаалаа. Тэр даруй нэг асуулт гарч ирсэн: энэ долларыг Монголд яаж буцааж оруулж ирэх вэ?
Манай хөрөнгө оруулагч шулуухан асуусан: цалингийн тань бодит дарамт 50%-иас давдаг улс руу бид яагаад хөрөнгө оруулах ёстой юм бэ? Үнэнийг хэлэхэд, бид хуулийн этгээдээ Монголд байлгаж байгаа нь манай инженерүүдэд дотоодын ипотекийн зээлд хамрагдах эрх хэрэгтэй учраас. Ганцхан шалтгаан нь энэ. Үйл ажиллагааны хувьд ухаалаг учраас биш — огт ухаалаг биш.
Би үүнийг Улсын Их Хурлын гишүүдэд шууд хэлсэн. Тэгээд нэг тодорхой хүсэлт тавьсан.
Нэг заалт. Энэ жил.
Монголд Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хууль аль хэдийн батлагдсан. Хэрэгжвэл эхний шатны технологийн компаниудын тооцоог мэдэгдэхүйц өөрчлөх заалтууд тэнд бий. Би шинэ хууль хүсэж байгаа юм биш. Одоо байгаа хуулийн ганцхан заалтыг энэ жил хэрэгжүүлэхийг л хүсэж байна:
Технологийн стартапуудын нийгмийн даатгалын шимтгэлийн (НДШ) нөхөн олговор.
Одоогоор Монголын компани бүр нийт цалин дээр нэмж нийлбэрээрээ ~46.5%-ийн НДШ төлдөг — үүнийг ажил олгогч, ажилтан хоёр хувааж төлнө. Орлогын албан татвар уу? Болно, орлогоос нь ав. НӨАТ уу? Болно, борлуулалтаас нь ав. Энэ хоёр хоёулаа эдийн засгийн бодит үр дүнтэй холбоотой. Харин НДШ-ийг компани ганц ч төгрөг олоогүй байсан ч хүн ажилд авсан тэр мөчөөс л авч эхэлдэг.
Энэ яагаад ялангуяа стартапуудыг сүйрүүлдэг вэ
Технологийн стартапууд эхний өдрөөсөө орлого олдоггүй. Ердийн програм хангамжийн бүтээгдэхүүн зарагдахад бэлэн болтлоо хэдэн сарын хөгжүүлэлт шаарддаг. Тэр бүх хугацаанд компани мөнгө шатааж байдаг — тэр зардлын нэлээд хэсэг нь бизнест юу ч бүтээж өгдөггүй, заавал төлөх цалингийн шимтгэл.
Үр дүн нь тодорхой: анхны раундаа татсан үүсгэн байгуулагчид урам орж, инженерүүд ажилд авч эхэлдэг, тэгээд зах зээлд хүрэхээсээ өмнө заавал төлөх зардлын дор runway (амьдрах хугацаа) нь нурж унахыг харж суудаг. Тэд цалингаар банк, томоохон корпорациудтай өрсөлдөж чадахгүй. Нэмэлт зардлыг даах чадалгүй. Тэгээд хаагддаг.
Энэ бол нэг компанийн түүх биш. Монголд эхний шатны стартапууд ихэнхдээ яг ингэж л унадаг.
Нөхөн олговор юуг өөрчлөх вэ
Хэрэв стартапууд орлогогүй үе шатандаа төлсөн НДШ-ээ буцааж авах — эсвэл Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн дагуу чөлөөлөгдөх — боломжтой болбол эрсдэл арилахгүй. Гэхдээ үүсгэн байгуулагчдад бодит амьдрах хугацаа өгнө. Зах зээлд хүрэх үү, эсвэл хүрэхээсээ өмнө хаагдах уу гэдгийг яг энэ шийднэ.
Хууль аль хэдийн бий. Заалт нь аль хэдийн бичигдсэн. Энэ бол бодлого боловсруулалтын биш, хэрэгжилтийн асуудал.
Хүсэлт
Би УИХ-аас татварын тогтолцоог бүхэлд нь өөрчлөхийг хүсэхгүй байна. Байнгын чөлөөлөлт, нарийн төвөгтэй шинэ зохицуулалт ч хүсэхгүй байна. Энэ чуулганаар ганцхан зүйлийг хэрэгжүүлэхийг л хүсэж байна:
Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн НДШ-ийн нөхөн олговрын заалтыг хэрэгжүүлэх.
Ердөө л энэ. Нэг заалт. Энэ жил. Энэ бүх асуудлыг шийдэхгүй — гэхдээ өөрийгөө батлах боломж ч олдоогүй компаниудыг сөнөөхөө болино.